ساخته است مىشوند ، مىبينند همه چيز روى محاسبهء صحيحى در جاى خود قرار دارد . آجرها در داخل پايه‌ها ، سنگ‌هاى مرمر روى بنا ، تيرآهن‌ها به اندازه‌هاى مختلف سقف ها را نگاه داشته و درها در جاى خود قرار گرفته است و ساختمان با نقشهء دقيقى داراى لوله‌كشى آب و گاز و سيم كشى برق و تلفن است و خلاصه نظم و حساب از در و ديوار آن به چشم مىخورد . اما وقتى كه سراغ آن تل انباشته مىروند مىبينند تنها چيزى كه در آن نيست محاسبه و نظم است . سنگ‌هاى مرمر زيرگل‌ها مانده ، تير آهن‌ها بىحساب هريك در گوشه‌اى افتاده ، سيم‌ها و كليدها درهم و برهم لابه‌لاى آجرها رفته ، درها و شيشه‌ها شكسته و لوله‌ها كج و معوج ، بعضى متمايل و برخى افقى قرار گرفته است ، خلاصه چيزى كه در آن ديده نمىشود نظم و حساب و اندازه‌گيرى است . بدون ترديد براى بيننده اين نتيجه به دست مىآيد كه سازندهء ساختمان ، عالم بوده و سازندهء تل ، علم نداشته است . مهندس عمارت ، با اراده و اختيار خود هر چيزى را با محاسبه و اندازه‌گيرى در جاى خود قرار داده است ؛ ولى سيل ، اراده و اختيار نداشته بلكه فشار آب به طور تصادفى و اتفاقى هر چيزى را به جايى افكنده است . اينك مثال‌هاى ديگر 1 . فرض كنيد وارد اتاقى مىشويد مىبينيد كه دو نفر پشت ماشين تحرير نشسته‌اند و مىخواهند قصيدهء معروف شاعر ايرانى و سخن پرداز جهان ادب « سنايى غزنوى » را كه مطلع و بيت نخستين آن چنين است تايپ كنند : ملكا ذكر تو گويم كه تو پاكى و خدايى * نروم جز به همان ره كه توام راه نمايى ولى يكى از آنها درس خوانده و آشنا به حروف و كلمات است و ديگرى